Waarom conflict in elk bedrijf sluimert

En hoe je het op tijd signaleert

Een felle discussie tijdens het werkoverleg. Een medewerker die al weken chagrijnig door de gang loopt. Twee afdelingen die elkaar structureel de schuld geven wanneer een project misloopt. Herkenbaar? Conflict zit in elke organisatie – de vraag is niet óf het er is, maar of je het op tijd signaleert.

De 'Behavioral Theory of the Firm' stelt dat er altijd een bepaald niveau van conflict in organisaties aanwezig is; het definitief uitroeien ervan is volgens dit Carnegie-perspectief niet mogelijk. Medewerkers hebben nu eenmaal verschillende belangen en verschillende percepties van dezelfde situatie. Wel is het voor een bedrijf belangrijk om op tijd te interveniëren, voordat een conflict uit de hand loopt – en dat vinden veel leidinggevenden moeilijk.

De prijs van een sudderend conflict
Wanneer het conflictniveau te hoog wordt, krijgt de organisatie te maken met materiële en immateriële schade. Studies naar de kosten tonen aan dat die schade aanzienlijk kan zijn.

Managers besteden gemiddeld 24% van hun tijd aan het oplossen van conflicten – bijna een dag per werkweek.

Hoogleraar Daniel Dana ontwikkelde een model met acht schadeposten om de financiële kosten van een conflict in kaart te brengen:

1. Verspilde tijd van betrokkenen – formeel in teambesprekingen, informeel tijdens roddelmomenten
2. Verminderde kwaliteit van beslissingen
3. Verlies en vervanging van gekwalificeerde medewerkers
4. Noodzakelijke reorganisatiekosten
5. Diefstal en sabotage
6. Verlaagde motivatie van medewerkers
7. Verhoogd ziekteverzuim
8. Gezondheidsschade

Wat is een conflict?
Een conflict verwijst naar een strijd tussen mensen, variërend van een stille tot een fysieke strijd. De ene partij vind dat de andere partij hem of haar dwarsboomt of ergert. Een bepaald niveau van conflict is juist goed is voor de dynamiek en productiviteit van een bedrijf, maar als de intensiteit boven dit optimale niveau uitschiet, dan zal de productiviteit snel achteruit lopen. Schrik dus niet van een conflict – maar laat het ook niet uit de hand lopen.

Voedingsbodem voor een conflict
In een risico-inventarisatie & -evaluatie (RI&E) gericht op psychosociale arbeidsbelasting wordt niet altijd direct naar de conflictgevoeligheid van een bedrijf gekeken. Wel wordt er geïnventariseerd op onderwerpen die aan een conflict ten grondslag kunnen liggen of er een uiting van zijn, zoals werkdruk, agressie en geweld, pesten, seksuele intimidatie en discriminatie.

Antecedente condities zijn de onderliggende factoren die de voedingsbodem vormen vóórdat een conflict zich daadwerkelijk manifesteert. Ze zijn onder te brengen in drie hoofdcategorieën:

1. Situationele factoren
Kenmerken van het bedrijf of de afdeling die het ontstaan van conflicten in de hand werken. Denk aan onduidelijke hiërarchie, overlappende verantwoordelijkheden, tijdsdruk, verdeling van schaarse middelen en cultuurverschillen – bijvoorbeeld twee teams die vechten om hetzelfde budget.

2. Persoonlijkheidsfactoren
Welke specifieke kenmerken hebben de mensen die in het bedrijf werken? Mensen die vanuit machtsbehoefte functioneren komen nogal eens in conflict met mensen die vanuit kennis functioneren. Ook persoonlijkheidskenmerken als emotionele instabiliteit, naar binnen gerichtheid en intolerantie tegen onzekerheid spelen mee. Verder blijkt dat mensen met een vijandige persoonlijkheid (kort lontje) vaker in een conflict terecht komen dan mensen die dat niet hebben.

3. Relatiefactoren
Hoe staan medewerkers tot elkaar? Soms zit er competitie in een team – iets wat je vaak tegenkomt in sportorganisaties. Wanneer medewerkers zich niet gelijkwaardig of eerlijk behandeld voelen, kan de bom ineens barsten. Denk verder aan onderling wantrouwen, vooroordelen en communicatiestoringen.

Tot slot
Conflicten kosten een organisatie veel energie en geld. Ook voor de betrokkenen zelf is de situatie niet prettig, emoties lopen op en het resultaat is vaak niet wat iemand wil.

Arbeids- en Organisatiedeskundigen wordt geadviseerd zich te verdiepen in de achtergrond en werking van conflicten binnen organisaties. Zo kun je bedrijven goed helpen bij het vaststellen van hun conflictgevoeligheid en met interventies die het bedrijf productiever maken. Want na elk opgelost conflict zijn mensen blijer én productiever.

Herken je een van deze antecedente condities in jouw organisatie of bij een klant? Begin met een kleine RI&E-check op deze factoren – dat is vaak al genoeg om een sluimerend conflict op tijd te signaleren.

Wim Keizer A&O psycholoog en sportpsycholoog Moduleleider A&O-opleiding PHOV September 2026

Verdiepende literatuur

• Hagen, M., Su, W., & Junge, S. (2023). Sixtieth birthday of a Behavioral Theory of the Firm: a review of the relational concepts and recommendations for future research. Management Review Quarterly.
• Dana, D. (2001). Conflict Resolution. McGraw Hill.
• Trice, A. (2024). The Cost of Conflict. Colossian Forum.