PHOV-docent in een veranderende wereld

Na jaren docentschap heeft Jos Schrover op 24 september 2026 zijn laatste les voor ons verzorgd. In de module Managementsystemen was hij een vaste waarde op het gebied van implementatie van arbomanagementsystemen, cultuur en gedrag. Voor ons kijkt Jos terug en vooruit als "PHOV-docent in een veranderende wereld".

"Ergens in de jaren 90 ben ik 'begonnen' bij PHOV door een collega van Hoogovens te begeleiden bij het maken van zijn PHOV-scriptie. Hoe dat er uiteindelijk toe heeft geleid dat ik tot en met U85 (september 2026) lessen heb verzorgd voor module 6 managementsystemen, weet ik niet precies meer. Het contact verliep destijds via Walter Zwaard met wie ik een click had. Aanvankelijk werd er in de veiligheidswereld sceptisch gekeken naar managementsystemen (“papieren tijger”). Dat is in de loop van de jaren in positieve zin veranderd.
Inmiddels ben ik hard bezig om samen met Hans van Maanen module 5 (Beïnvloeden mens en organisatie) en module 6 vorm te geven voor de toekomst.

De wereld verandert en dat kun je zeker ook terugzien bij managementsystemen. Waar we ooit in een redelijk statische wereld leefden, gaan de ontwikkelingen nu razend snel en de onzekerheden nemen toe. Dat maakt dat er meer aandacht nodig is voor de P in de P(lan)-D(o)-C(heck)-A(ct)-cyclus. Een voorbeeld: zo rond 2010 verschenen er E-bikes en tegenwoordig ……………
Met de introductie van de E-bike neemt de gemiddelde snelheid toe van circa 15 naar 21 km/uur. Het energie-niveau (het schade-potentieel) neemt daardoor toe met een factor 2. Dat heeft er toe geleid dat fietsdoden (281 in 2025) nu de grootste categorie verkeersdoden is (53 meer dan auto’s). En wat doen we er aan: helemaal NIETS. Zelfs een helmplicht is in Nederland fietsland nooit serieus overwogen (in België verplicht).
Andere voorbeelden: wie had COVID in z’n RI&E staan toen deze pandemie uitbrak? Wie is er voorbereid op de veelsoortige gevolgen van klimaatverandering (overstroming – wind > 11 Bft – hitte)? Kortom: werk aan de winkel om ons hier beter in te scholen. In ISO 45001 wordt de RI&E voorafgegaan door een proces voor gevaar-identificatie.

Een ontwikkeling waar ik veel van verwacht is safety II: een benaderring waarbij de focus ligt op de aanwezigheid van veiligheid waar bij safety I de focus ligt op het gebrek aan veiligheid (voorkomen van ongevallen). Safety II streeft naar een excellente beheersing van het werkproces waarin “alles loopt zoals gepland en afwijkingen snel worden gecorrigeerd” (meer lezen: Erik Hollnagel).
Overigens vullen Safety I en II elkaar aan. Safety II is interessant omdat voor het toepassen zeer competente medewerkers nodig zijn, die zelf analyses kunnen maken en de bevoegdheid hebben om zaken snel te corrigeren of anders in te richten. Een dergelijk systeem kent veel autonomie toe aan de medewerker en het is ook economisch aantrekkelijk.

Het leuke aan het vak van veiligheidskundige / arbeidshygiënist is dat het zich blijft ontwikkelen. Ik hoop mijn steentje te hebben bijgedragen – het lesgeven zelf was altijd leuk.
Ik kan nu, als vrijwilliger/gebouwbeheerder van een museum, al mijn kennis en ervaring daar ook zelf toepassen. Best lastig af en toe: vrijwilligers (allemaal 'grijze duiven') met grote technische vaardigheden, die zonder uitzondering doof zijn en zijn opgegroeid in een wereld waarin het werkresultaat voorop stond. En dan moet het ook nog veiliger!"

Jos Schrover